Chaotische vertolking van een Utopie

Oosterpoort Groningen, 16 december 2005
NOO, Ives/Austin; Universe Symphony, Beethoven; 9th Symphony

Laat ik er maar eerlijk voor uitkomen; ik ging eigenlijk voor de 9e van Beethoven. Van Ives of Austin, laat staan de Universe Symphony had ik tot afgelopen vrijdag nog nooit gehoord. Nadat tijdens de inleiding een aantal geluidsfragmenten uit de speakers was geknald, zag ik dit deel van de avond als iets waar ik even doorheen moest bijten. Het is een modern stuk, een verzameling van geluiden, zonder melodieën die meestal de rode draad vormen. Advies van de inleidende spreker was om het geluid gewoon op je af te laten komen, niet te snel te oordelen. En achteraf te kijken wat je ervan vond.

Toen de musici opkwamen was eigenlijk meteen al duidelijk dat hier iets speciaals ging gebeuren. Er waren ruim 75 muzikanten die zich overal om ons heen opstelden. De vaste bezetting was volgens mij was uitgebreid, want het betrof een bond gezelschap met naast de gebruikelijke instrumenten, een flink aantal slagwerkers en ‘pingelaars’, die het hele stuk door een prominente rol hadden. Het NOO wist van begin af aan een spanning op te bouwen, en nog bijzonderder; met behulp van de 5 dirigenten vast te houden gedurende de hele uitvoering, totdat het overal om je heen in een perfect geregisseerde chaos tot ontploffing kwam. Nadat de chaos weer subtiel was afgebouwd, kon de zaal weer even op adem komen. Voordat je het doorhad was het eerste gedeelte afgelopen, en ontstak de zaal in een overweldigend applaus. Ik kreeg hierdoor sterk de indruk dat ik niet de enige was bij wie de verwachtingen zwaar waren overtroffen, maar dit werd al snel afgezwakt door mensen die vertelden dat het Groningse publiek altijd overdreven enthousiast reageert...

In schril contrast stond het verwachtingsniveau van de 9e. Een van de mooiste klassieke stukken die ik ken. Dit werd versterkt doordat tijdens de inleiding de lat voor het NOO hoog was gelegd. In tegenstelling tot het vorige stuk kon het NOO bij het eerste gedeelte geen spanning creëren.. het was eerder slaapverwekkend. Een vorm van spanning ontstond tijdens het tweede gedeelte, maar of dat nu de bedoeling was! Het was vooral het soort spanning waarbij je constant zit te wachten op de volgende fout… Hier leek dus de chaos uit het vorige stuk terug te komen, maar deze keer niet in de hand gehouden. Bijna lachverwekkend waren de houtblazers, die af en toe bezig leken te zijn met de uitvoering van ander stuk. Op zich ook interessant, maar niet echt bevorderend voor je rust. Wat er toen gebeurde snap ik niet, ze leken alle niveau’s in een stuk te hebben willen proppen! Want er volgde een perfect gespeeld gedeelte waardoor je weer enigszins rustig adem kon halen. Het hoogtepunt van de symfonie is voor mij de Ode an die Freude. Helaas wist het gezelfschap het hoge niveau niet vol te houden. De eerste sollist was echt supergoed, maar dit werd helaas gecompenseerd door de overige. Op de achtergrond zorgde een stabiel en goed koor voor de nodige stabiliteit, zodat je uithoudingsvermogen niet teveel op de proef werd gesteld. Mede hierdoor bleef het gemengde en rommelige beeld.

Al met al een interessante avond, waarvan vooral Ives blijft hangen. Tijdens de uitvoering van de 9e heb ik me echter herhaaldelijk afgevraagd waarom een orkest als het NOO een uitvoering van de 9e op zo'n niveau verzorgt, terwijl er sublieme uitvoeringen op cd te krijgen zijn. Was dit dan echt bedoeld als lokkertje? Want het is ook goed mogelijk dat het kwaliteitsverschil vooral te wijten is aan de hoeveelheid energie die in de voorbereiding is gaan zitten. Dan zou dit stuk vooral zijn bestemd om de zaal vol te krijgen (wat ook gebeurde)... en mensen te verrassen met Ives. Dat is bij mij in ieder geval gelukt!

Zie ook: http://www.8weekly.nl/index.php?art=3394