Trippen zonder paddo’s bij het NNO

Scriabin/Nemtin, L’Action Préalable
Noord Nederlands Orkest o.l.v. Tabachnik

Als de wereld donderdagavond rond half 11 was vergaan, was dit waarschijnlijk voor een groot deel toe te rekenen geweest aan het NOO. Scriabin heeft voorspeld dit zou gebeuren na het spelen van de totale uitvoering van het Mysterium, die 7 etmalen zou duren. Wat dat betreft mogen wij Nemtin dankbaar zijn dat hij alleen de voorbereidende handeling heeft uitgewerkt. Die overigens ook goed is voor tweeëneenhalf uur muziek… De bezoeker, jong en oud, werd een psychedelische trip in het vooruitzicht gesteld. Zonder gebruik van opium of paddo’s.

Bij zo’n opgave was het niet verwonderlijk dat het orkest enigszins aftastend begon. Het beheerste spel kon zij echter niet volhouden, want de gedreven pianist Hakon Austbo schudde door zijn felle opzwepende spel het orkest direct wakker. Toen het orkest was losgekomen, ontstak een strijd tussen de piano en het 120 koppig orkest. Door de fladderende stijl van de piano ontstond het beeld van een vlinder die op de vlucht was voor de storm van het orkest, waarbij aan een stuk beelden voorbij vlogen. Steeds wanneer je werd meegezogen in een zware golf van het orkest, zag de piano steeds weer kans te ontsnappen. Maar ook in de rustigere stukken bleef de onrust aanwezig. De beeldende ervaring werd volledig toen het koor halverwege opeens inzette, waardoor je opeens hele films voorbij zag komen. Op andere momenten werden andere zintuigen letterlijk geprikkeld doordat je opeens overal jeuk voelde en het bijna claustrofobisch aanvoelde. Het was meer als een scala van ervaringen dat voorbij kwam, dan dat er sprake was van een geheel. Wel bleek uit alles dat de dag des oordeels dichterbij kwam.

De opbouw van het tweede deel was fantastisch. Het orkest zette direct zwaar in, waardoor je direct verzonk in een zee van klanken. Maar deze keer was de onrust weg. Het was eerder een harmonisch geheel waarin de verschillende instrumenten elkaar afwisselden. Op de achtergrond was wel constant die dreiging, maar daaraan was de luisteraar inmiddels gewend. Tot uit het niets plotseling weer de heldere herkenbare tonen van de piano klonken, alsof deze plotseling was ontwaakt. Hierna kwamen het koor en de sopraan Susan Narucki pas echt los. Door het spanningsveld dat zij schiepen werd het publiek meegezogen in een zee van geluid. Daarin was geen tijd voor beelden, het enige dat restte was in tranche luisteren en kijken naar de eenzame sopraan die alles naar zich toetrok. De wereld buiten de Oosterpoort bestond opeens niet meer. Niet voor niks vroeg in de pauze iemand naast mij enigszins angstig wat er zou gebeuren als de wereld echt zou vergaan…

Helaas deed deze pauze je uit de tranche ontwaken. Het derde gedeelte begon goed, maar het miste de vernieuwende elementen van de eerdere delen. Daarnaast was dit het langste gedeelte, waardoor de vervoering op den duur plaatsmaakte voor een hoopvol wachten op het einde… Dat helaas een half uur te laat kwam. Jammer, het NNO was bijna in de doelstelling geslaagd…

Wel vraag ik mij zeer af of dit stuk een ieder, jong en oud, in extase had kunnen brengen, zoals in de introductie werd beloofd. Mijn indruk is dat vooral het geoefende oor iets met dit stuk kan. Hoewel grote delen sterke verwantheid vertonen met de heroïsche filmmuziek die volle bioscoopzalen trekt, denk ik dat menigeen toch de beelden zou missen. Maar ook voor de geoefende luisteraar was het een hele zit. Niet voor niks had Scriabin grootste plannen met dansers, een lichtshow en wierrook om het voor de toeschouwers gedurende zeven dagen en nachten interessant te houden. Oh ja, en laten we daarbij het verplichte gebruik van opium ook niet vergeten. Dat kan ook helpen…